Column – Naar een ‘steady-state’ economie

“De economie hoeft niet circulair te worden”, aldus econoom Herman Daly vorig jaar in Pakhuis de Zwijger. “Dat zou een onhoudbare economie zijn. Er moet ook plek zijn voor groei en voor lineaire processen net zoals in de natuur”, zo legt hij geduldig uit”. Wat er volgens Daly wel moet gebeuren, is dat de economie zich meer gelegen moet laten liggen aan het feit dat deze moet plaatsvinden in een groter geheel, binnen de grenzen van onze biosfeer. En die biosfeer staat geen netto groei toe.

Een gezonde economie is een economie die draait op zonlicht (op zonne-energie en indirect op windenergie) en rekening houdt met de grenzen van de biosfeer, zo concludeer ik na dit mooie betoog van Daly. Dat betekent zoveel mogelijk hergebruik van materialen waar ook in de kringloop en zo optimaal mogelijk gebruik maken van energie van buiten. Geen circulaire economie dus, maar een ‘steady-state’ economie in een circulaire wereld. Met de natuur als grote inspiratiebron voor het inrichten van de processen binnen onze economie. Waar plek is voor mensen om zich te ontplooien, te ontwikkelen en te evolueren. Interessante gedachte niet?

Eindeloze groei leidt tot verlies
Ik blijf me erover verbazen. In een afgesloten ruimte kun je niet eindeloos groeien, toch vinden wij het heel normaal om groei te zien als de basis voor onze economie. Het is normaal dat we als mens op een gegeven moment niet meer groeien (gelukkig maar!) maar als de economie tekenen van volwassenheid toont door minder te groeien, raken we gealarmeerd. De kranten rapporteren tegenvallende winstscijfers want blijkbaar moet je als als bedrijf winst maken. Wat willen we niet zien? Winst is te definiëren als ‘surplus’ uit de onderneming en kun je dus beschouwen als groei. Moeten we dus blijven groeien? Dan raken uiteindelijk toch een keer de bronnen uitgeput. Ten kostte uiteindelijk van onszelf.

Streven naar netto neutraal
In de natuur wordt groei afgewisseld met afbraak. In de lente is er veel opbouw. Bomen en struiken maken bladeren ofwel er worden organische stoffen opgebouwd met behulp van zonlicht. Dat proces kost energie. Netto is er dus sprake van groei. In de herfst sterft veel plantaardig materiaal af en wordt dit weer afgebroken tot mineralen. Bij deze afbraak van organische stoffen komt energie weer beschikbaar. Netto is er afname. Over een jaar genomen is er dus afwisseling tussen groei en afbraak en in een volwassen, stabiel ecosysteem is er de balans dus ´nul´. Soms storten ecosystemen tijdelijk in of ontwikkelen zij zich tot nieuwe ecosystemen. Dan kan er tijdelijk sprake van netto groei zijn, maar op de schaal van de Aarde gezien is groei en afbraak in balans. Overigens: in termen van energie is de natuur helemaal niet in balans! Er wordt van buitenaf continu energie toegevoegd. De zon! Als de zon geen licht of warmte meer geeft, stort het leven op aarde in.

Hoop?
Ach… we zijn nog een jonge soort hier op aarde en de ontwikkeling naar een circulaire economie is wellicht een belangrijke stap in ons eigen evolutionaire proces. Met de toenemende aandacht voor circulariteit, lijken we de eerste groeifase te verlaten en gaan het tijdperk van stabilisatie in. Ons energieverkwistende en op groei gerichte ‘juveniele’ gedrag maakt hopelijk snel plaats voor een meer gebalanceerde houding. Laten we hopen dat de evolutie snel een sprongetje maakt voordat we als soort ons eigen uitsterven in gang zetten…